FANUC กับข้อพิพาทด้านจริยธรรม: เมื่อหุ่นยนต์อุตสาหกรรมถูกกล่าวหาว่าสนับสนุนสงครามในกาซา
กลายเป็นประเด็นร้อนในญี่ปุ่นเมื่อกลุ่มนักเคลื่อนไหวออกมากล่าวหา FANUC Corporation ยักษ์ใหญ่ด้านหุ่นยนต์ระดับโลก ว่ามีส่วนเกี่ยวข้องในการสร้างกำไรจากความขัดแย้งในฉนวนกาซา โดยระบุว่าบริษัทได้ละเมิดนโยบายภายในของตนเองด้วยการสนับสนุนอุตสาหกรรมป้องกันประเทศของอิสราเอล
กลุ่มผู้ประท้วงจากเครือข่าย BDS (Boycott, Divestment, and Sanctions) ได้รวมตัวกันหน้าสำนักงานใหญ่ของ FANUC เพื่อเรียกร้องให้บริษัทตัดความสัมพันธ์กับอิสราเอลและบริษัทด้านความมั่นคงทั้งหมดที่สนับสนุนกองทัพอิสราเอล โดย Taizo Imano หนึ่งในผู้จัดกิจกรรมระบุว่า การกระทำดังกล่าวถือเป็นการสมรู้ร่วมคิดในอาชญากรรมต่อมนุษยชาติและอาชญากรรมสงคราม
ความซับซ้อนของ 'เทคโนโลยีสองทาง' (Dual-use Technology)
หัวใจสำคัญของข้อพิพาทนี้อยู่ที่คำว่า เทคโนโลยีสองทาง (Dual-use Technology) ซึ่งหมายถึงเทคโนโลยีที่ถูกออกแบบมาเพื่อใช้งานในเชิงพลเรือน แต่สามารถนำไปดัดแปลงหรือใช้ในภารกิจทางทหารได้ เช่น แขนกลหุ่นยนต์ที่ใช้เชื่อมตัวถังรถยนต์ในโรงงาน สามารถนำไปใช้ในการผลิตชิ้นส่วนเครื่องบินรบหรือขีปนาวุธได้อย่างมีประสิทธิภาพ
FANUC ซึ่งมีฐานการผลิตในจังหวัดยามานาชิ และมียอดขายในปีงบประมาณ 2023 สูงเกือบ 6 พันล้านดอลลาร์ มีผลิตภัณฑ์ที่แพร่หลายในหลายอุตสาหกรรม ตั้งแต่ยานยนต์ไปจนถึงการบรรจุภัณฑ์ อย่างไรก็ตาม บริษัทมีประวัติการส่งออกอุปกรณ์ไปยังอุตสาหกรรมป้องกันประเทศในสหรัฐฯ และยุโรปมาอย่างยาวนาน เช่น การใช้ในกระบวนการผลิตเครื่องบิน F-35, รถถัง M1A2 Abrams และการผลิตขีปนาวุธของ Raytheon
| โครงการ/บริษัท | การใช้งานเทคโนโลยี FANUC | สถานะ/ประเภท |
|---|---|---|
| F-35 Fighter Jet | กระบวนการผลิตชิ้นส่วนโครงสร้าง | ความมั่นคง (สหรัฐฯ/พันธมิตร) |
| M1A2 Abrams Tank | ผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ภายใน (ร่วมกับ GE) | ความมั่นคง (สหรัฐฯ) |
| Raytheon | สายการผลิตขีปนาวุธในรัฐแอริโซนา | ความมั่นคง (สหรัฐฯ) |
| กองทัพสหราชอาณาจักร | กระบวนการผลิตกระสุนปืนใหญ่ขนาด 155 มม. | ความมั่นคง (สหราชอาณาจักร) |
การโต้ตอบจาก FANUC และช่องโหว่ทางกฎหมาย
ทาง FANUC ได้ปฏิเสธข้อกล่าวหาอย่างสิ้นเชิง โดยระบุว่าบริษัทมีการตรวจสอบธุรกรรมอย่างเข้มงวดตาม พระราชบัญญัติการแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศและการค้าต่างประเทศ (Foreign Exchange and Foreign Trade Act) ของญี่ปุ่น หากพบว่าเทคโนโลยีจะถูกนำไปใช้ในทางทหาร บริษัทจะตัดสินใจไม่ขายสินค้าชิ้นนั้น
บริษัทอ้างว่าในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา ไม่มีการขายผลิตภัณฑ์เพื่อวัตถุประสงค์ทางทหารให้แก่บริษัทอิสราเอล เช่น Elbit Systems หรือ IAI โดยตรง แม้จะยอมรับว่าเมื่อมีการขายผ่านตัวกลาง บริษัทอาจไม่สามารถรับประกันตัวตนของผู้ใช้งานขั้นสุดท้าย (End-user) ได้ทั้งหมด
อย่างไรก็ตาม มีหลักฐานที่ขัดแย้งกับคำกล่าวอ้างดังกล่าว เช่น ประกาศรับสมัครงานของ Elbit Systems ซึ่งระบุว่าผู้สมัครที่ความรู้ด้านการควบคุมหุ่นยนต์ FANUC จะได้รับการพิจารณาเป็นพิเศษ รวมถึงวิดีโอจากกระทรวงกลาโหมอิสราเอลที่แสดงภาพแขนกล FANUC กำลังจัดการกับอาวุธยุทโธปกรณ์ในโรงงานของ Elbit
มุมมองทางกฎหมาย
Kevin Wolf ทนายความด้านการค้าระหว่างประเทศชี้ให้เห็นว่า กฎหมายควบคุมการส่งออกของญี่ปุ่นอาจไม่ได้ครอบคลุมถึงแขนกลหุ่นยนต์ทั่วไป เนื่องจากไม่ได้ถูกระบุไว้ในรายการสินค้าควบคุมที่เข้มงวดเหมือนหุ่นยนต์ใต้น้ำ ดังนั้น ในทางเทคนิคแล้ว การส่งออกดังกล่าวอาจไม่ถือว่าผิดกฎหมายญี่ปุ่น แม้จะถูกนำไปใช้ในโรงงานผลิตอาวุธก็ตาม
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- ข้อกล่าวหา: กลุ่ม BDS ระบุว่า FANUC ละเมิดนโยบายสิทธิมนุษยชนและสนับสนุนสงครามในกาซาผ่านการขายหุ่นยนต์ให้บริษัทอาวุธอิสราเอล
- จุดยืนบริษัท: FANUC ยืนยันว่าตรวจสอบธุรกรรมตามกฎหมายญี่ปุ่นและไม่ขายสินค้าเพื่อใช้ในทางทหารให้บริษัทอิสราเอลโดยตรง
- หลักฐานโต้แย้ง: พบการระบุทักษะการใช้ FANUC ในประกาศรับสมัครงานของ Elbit Systems และวิดีโอการใช้งานในโรงงานผลิตอาวุธ
- ช่องโหว่: กฎหมายญี่ปุ่นอาจไม่ครอบคลุมแขนกลหุ่นยนต์ทั่วไปในหมวดสินค้าควบคุมการส่งออก ทำให้การส่งออกทำได้ง่ายขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมกลุ่ม BDS ถึงพุ่งเป้าไปที่ FANUC?
เพราะ FANUC เป็นผู้ผลิตหุ่นยนต์รายใหญ่ที่เทคโนโลยีถูกนำไปใช้ในโรงงานผลิตอาวุธระดับโลก และกลุ่มผู้ประท้วงเชื่อว่าบริษัทมีส่วนช่วยให้อิสราเอลสามารถผลิตยุทโธปกรณ์ที่ใช้ในสงครามกาซาได้
เทคโนโลยีสองทาง (Dual-use) คืออะไรและสำคัญอย่างไรในกรณีนี้?
คือเทคโนโลยีที่ใช้ได้ทั้งงานพลเรือนและทหาร ความสำคัญคือทำให้บริษัทสามารถอ้างได้ว่าขายสินค้าเพื่อวัตถุประสงค์ทางพลเรือน (เช่น การแพทย์) แต่ผู้ซื้ออาจนำไปใช้ในทางทหาร ซึ่งตรวจสอบได้ยาก
FANUC ผิดกฎหมายการส่งออกของญี่ปุ่นหรือไม่?
ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายระบุว่าอาจไม่ผิด เนื่องจากแขนกลหุ่นยนต์ทั่วไปไม่ได้อยู่ในรายการสินค้าควบคุมการส่งออกที่เข้มงวดของรัฐบาลญี่ปุ่น
บริษัทมีการรับมือกับข้อกล่าวหานี้อย่างไร?
FANUC ปฏิเสธข้อกล่าวหา โดยอ้างว่ามีการคัดกรองธุรกรรมและตรวจสอบวัตถุประสงค์การใช้งานก่อนการขายเสมอ และยืนยันว่าไม่ได้ขายสินค้าเพื่อการทหารให้บริษัทอิสราเอลที่ถูกระบุชื่อ
