Richard Prince กับดราม่าศิลปะ Instagram ราคา 1 แสนดอลลาร์: เส้นแบ่งระหว่างแรงบันดาลใจและการละเมิด
จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อภาพถ่ายบน Instagram ที่เราโพสต์กันทั่วไป ถูกศิลปินชื่อดังนำไปขยายใหญ่แล้วนำไปขายในราคาสูงลิ่ว? นี่คือประเด็นร้อนที่เกิดขึ้นกับ Richard Prince ศิลปินผู้สร้างแรงสั่นสะเทือนให้กับวงการศิลปะด้วยผลงานชุด New Portraits ซึ่งเป็นการนำภาพจากบัญชี Instagram ของผู้อื่นมาจัดแสดงและจำหน่าย โดยบางชิ้นมีราคาสูงถึง 100,000 ดอลลาร์สหรัฐ ในงาน Frieze Art Fair New York
ผลงานชุดนี้ประกอบด้วยภาพถ่ายของหญิงสาวในท่วงท่าต่างๆ ที่ถูกนำมาจากบัญชีของบุคคลที่มีชื่อเสียง เช่น กลุ่ม Suicide Girls, Karley Sciortino นักเขียนด้านเซ็กส์ และ Sky Ferreira นักดนตรี โดย Prince นำภาพเหล่านี้มาขยายขนาดและเพิ่มลูกเล่นด้วยการใส่ข้อความคอมเมนต์ใต้ภาพในลักษณะที่ดูไม่เหมาะสมเล็กน้อย เพื่อสร้างบริบทใหม่ให้กับงานศิลปะ
ศิลปะแบบ Appropriation: เมื่อการ 'หยิบยืม' กลายเป็นลายเซ็น
สำหรับ Richard Prince การนำผลงานของผู้อื่นมาใช้ หรือที่เรียกว่า Appropriation Art (ศิลปะแห่งการหยิบยืม) ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นหัวใจหลักในอาชีพของเขามาตั้งแต่ทศวรรษ 1970 โดยเขาเริ่มต้นสร้างชื่อจากการถ่ายภาพซ้ำจากผลงานของ Sam Abell และในปี 2011 เขาได้สร้างงานชุด Covering Pollock ที่นำภาพถ่ายผลงานของ Jackson Pollock โดย Hans Namuth มาดัดแปลง
จุดเด่นของ Prince คือการเปลี่ยนสถานะของวัตถุเดิมให้กลายเป็นสิ่งใหม่ ซึ่งในกรณีของ New Portraits เขาพยายามโต้แย้งว่าการดึงภาพออกจากบริบทเดิมของ Instagram และการเพิ่มข้อความส่วนตัวลงไป คือการสร้างคุณค่าทางศิลปะแบบใหม่ที่ทำให้งานชิ้นนั้นมีมูลค่าสูงขึ้น
ปฏิกิริยาที่แตกต่างและการตอบโต้
เจ้าของภาพถ่ายแต่ละคนมีความรู้สึกต่อเรื่องนี้แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง Karley Sciortino มองว่าการที่ภาพของเธอถูกนำไปรวมอยู่ในงานของศิลปินระดับโลกถือเป็นเกียรติ ในขณะที่ Missy Suicide ผู้ก่อตั้ง Suicide Girls มองว่านี่คือการละเมิดสิทธิโดยคนที่ไม่มีความเข้าใจในตัวตนของเธอ
เพื่อเป็นการตอบโต้ Missy ได้นำภาพจาก Instagram ของ Suicide Girls มาพิมพ์ลงบนผ้าใบด้วยเทคนิค Inkjet ขนาดเดียวกับที่ Prince ใช้ และนำออกมาขายในราคาเพียง 90 ดอลลาร์ ซึ่งทาง Richard Prince เองกลับมองว่าการตอบโต้ในลักษณะนี้เป็นไอเดียที่ "ฉลาด"
| ผลงาน/กรณีพิพาท | ลักษณะการนำมาใช้ | ผลลัพธ์/มูลค่า |
|---|---|---|
| New Portraits | ภาพจาก Instagram + คอมเมนต์ | ขายได้สูงสุด 100,000 ดอลลาร์ |
| Yes Rasta (คดี Patrick Cariou) | ภาพจากหนังสือมาทำคอลลาจ | บางชิ้นขายได้ 2.5 ล้านดอลลาร์ |
| Covering Pollock | ภาพถ่ายงานศิลปะของ Pollock | การดัดแปลงภาพซ้อนภาพ |
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- Appropriation Art คือการนำวัตถุหรือภาพที่มีอยู่แล้วมาใช้ใหม่เพื่อสร้างความหมายใหม่
- Fair Use (การใช้งานโดยชอบธรรม) เป็นหลักกฎหมายที่อนุญาตให้ใช้ลิขสิทธิ์ผู้อื่นได้หากมีการดัดแปลงจนเกิดคุณค่าใหม่ (Transformative)
- คดีของ Prince กับ Patrick Cariou เคยถูกตัดสินว่าละเมิดลิขสิทธิ์ แต่ภายหลังศาลอุทธรณ์กลับคำตัดสินในปี 2013 โดยระบุว่างานศิลปะไม่จำเป็นต้องวิจารณ์งานเดิมเพื่อให้เข้าข่าย Fair Use
- มูลค่าของงาน New Portraits ไม่ได้มาจากตัวภาพถ่าย แต่มาจาก ชื่อเสียงของ Richard Prince
คำถามที่พบบ่อย
การนำภาพจาก Instagram มาขายเป็นศิลปะทำได้จริงหรือ?
ในทางกฎหมายถือเป็นเรื่องซับซ้อนและเสี่ยงต่อการละเมิดลิขสิทธิ์ แต่ในกรณีของ Richard Prince เขาใช้ช่องว่างของกฎหมาย Fair Use โดยอ้างว่าการเปลี่ยนบริบทของภาพทำให้เกิดงานศิลปะชิ้นใหม่
ทำไมภาพถ่ายธรรมดาถึงขายได้ราคาแพงขนาดนี้?
ผู้ซื้อไม่ได้จ่ายเงินเพื่อซื้อภาพถ่ายที่ขยายใหญ่ แต่จ่ายเพื่อครอบครองผลงานที่สร้างโดยศิลปินที่มีชื่อเสียงระดับโลกอย่าง Richard Prince ซึ่งเป็นมูลค่าทางตราสินค้าและสถานะทางสังคมในวงการศิลปะ
Fair Use ในวงการศิลปะตัดสินจากอะไร?
ศาลจะพิจารณาจาก วัตถุประสงค์และลักษณะของงาน, ปริมาณของเนื้อหาที่นำมาใช้ และผลกระทบต่อมูลค่าทางการตลาดของงานต้นฉบับ ซึ่งมักจะตัดสินเป็นรายกรณีไป
การตอบโต้ของ Suicide Girls มีผลทางกฎหมายอย่างไร?
การที่ Missy Suicide นำภาพมาขายในราคาถูกเป็นการตอบโต้เชิงสัญลักษณ์และเชิงพาณิชย์ เพื่อล้อเลียนและชี้ให้เห็นว่าสิ่งที่ Prince ทำนั้นง่ายเพียงใด และเป็นการท้าทายคุณค่าที่ Prince พยายามสร้างขึ้น
