วิกฤตสาธารณสุขในกาซา: งานวิจัยชี้สถานพยาบาลถูกทำลายไม่ต่างจากอาคารทั่วไป

ท่ามกลางความขัดแย้งที่ยืดเยื้อระหว่างอิสราเอลและกลุ่มฮามาสในช่วง 129 วันแรก โลกได้เห็นวิกฤตการณ์ทางมนุษยธรรมที่รุนแรงอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน โดยเฉพาะการสูญเสียโครงสร้างพื้นฐานด้านสาธารณสุข ซึ่งตามหลักการแล้วควรเป็นพื้นที่ปลอดภัยและได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายสากล

ผลการศึกษาจาก Yale School of Public Health ที่ตีพิมพ์ใน British Medical Journal Global Health เปิดเผยข้อมูลที่น่าตกใจว่า ในช่วงวันที่ 7 ตุลาคม ถึง 7 พฤศจิกายน 2023 สถานพยาบาลและโรงพยาบาลในฉนวนกาซาถูกโจมตีและได้รับความเสียหายในอัตราที่ใกล้เคียงกับอาคารทั่วไป ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่ากองกำลังป้องกันอิสราเอล (IDF) อาจไม่ได้ดำเนินมาตรการป้องกันเพื่อหลีกเลี่ยงการโจมตีสถานพยาบาลเหล่านี้ แม้จะมีสถานะเป็นพื้นที่คุ้มครองก็ตาม

การวิเคราะห์ความเสียหายผ่านข้อมูลดาวเทียม

ทีมนักวิจัยนำโดย Danielle Poole ได้ใช้ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมความละเอียดสูงจากสหประชาชาติ ร่วมกับข้อมูลจาก OpenStreetMap และรายชื่อสถานพยาบาลขององค์การอนามัยโลก (WHO) เพื่อประเมินความเสียหาย โดยพบว่าในช่วงเดือนแรกของความขัดแย้ง มีอาคารได้รับความเสียหายรวมกว่า 167,000 แห่ง

จากการวิเคราะห์พบว่า อาคารที่ไม่ใช่สถานพยาบาล 15,768 แห่ง และสถานพยาบาล 9 แห่ง ต่างได้รับความเสียหายในสัดส่วนประมาณ 9% เท่ากัน นอกจากนี้ สถานพยาบาลยังมีแนวโน้มที่จะได้รับความเสียหายรุนแรงหรือถูกทำลายจนราบคาบมากกว่าอาคารประเภทอื่น ซึ่งส่งผลกระทบระยะยาวต่อความสามารถในการดูแลรักษาผู้ป่วยในพื้นที่อย่างรุนแรง

Aerial view of people crowded outside of AlShifa hospital with a smoke cloud in the distance

เกณฑ์การวัดระดับความเสียหาย

นักวิจัยได้แบ่งระดับความเสียหายของอาคารออกเป็น 4 ระดับ ได้แก่ ความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น (Possible damage), ความเสียหายปานกลาง (Moderate damage), ความเสียหายรุนแรง (Severe damage) และ ถูกทำลายโดยสิ้นเชิง (Destroyed) ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวยังเป็นเพียงการประเมินขั้นต่ำ เนื่องจากไม่ได้นับรวมคลินิกขนาดเล็กหรือร้านขายยาที่ได้รับความเสียหายด้วย

ข้อเท็จจริงสำคัญ

  • อัตราการทำลาย: สถานพยาบาลถูกโจมตีในอัตราเดียวกับอาคารพลเรือนทั่วไป (ประมาณ 9%)
  • ผลกระทบต่อประชากร: ประชากรกาซากว่า 1.9 ล้านคน (85%) ต้องกลายเป็นผู้พลัดถิ่นในช่วงต้นปี 2024
  • ยอดผู้เสียชีวิต: มีชาวปาเลสไตน์เสียชีวิตอย่างน้อย 28,064 ราย (ข้อมูลถึง 10 กุมภาพันธ์ 2024)
  • สถานะโรงพยาบาล: จากโรงพยาบาล 36 แห่งในกาซา เหลือที่ยังใช้งานได้เพียง 13 แห่ง (ข้อมูล ณ 3 มกราคม 2024)

กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (IHL) และข้อโต้แย้ง

กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (International Humanitarian Law - IHL) คือกฎเกณฑ์ที่ห้ามการโจมตีโรงพยาบาล บุคลากรทางการแพทย์ และผู้ป่วยในระหว่างสงคราม อย่างไรก็ตาม สถานพยาบาลอาจสูญเสียสถานะการคุ้มครองได้หากถูกใช้เพื่อกิจกรรมที่เป็นอันตรายต่อศัตรู

ทางด้านกองกำลังป้องกันอิสราเอล (IDF) ได้โต้แย้งว่า กลุ่มฮามาสใช้โครงสร้างพื้นฐานพลเรือน รวมถึงสถานพยาบาล เพื่อวัตถุประสงค์ในการก่อการร้าย โดยยกตัวอย่างโรงพยาบาล Al-Shifa ซึ่ง IDF อ้างว่ามีอุโมงค์ของฮามาสอยู่ด้านล่าง จึงทำให้กลายเป็นเป้าหมายทางทหารที่ชอบธรรม แม้ว่าข้ออ้างเรื่องการใช้งานทางทหารของอุโมงค์ดังกล่าวยังคงเป็นประเด็นถกเถียงและยังไม่มีข้อพิสูจน์ที่ชัดเจน

Bright orange flares in the air above AlShifa hospital at night

อย่างไรก็ตาม ตามหลัก IHL แม้จะมีการใช้พื้นที่พลเรือนในทางทหาร ฝ่ายโจมตีต้องยึดถือหลัก ความสมส่วน (Proportionality) และ การระมัดระวัง (Precaution) เพื่อให้แน่ใจว่าความสูญเสียของพลเรือนจะไม่มากกว่าประโยชน์ทางทหารที่ได้รับ และต้องพยายามลดอันตรายต่อผู้ป่วยและเจ้าหน้าที่ให้ได้มากที่สุด

สรุปสถานการณ์ความเสียหายด้านสาธารณสุขในกาซา
หัวข้อประเมิน รายละเอียด/ข้อมูล
อัตราความเสียหายของสถานพยาบาล ประมาณ 9% (ใกล้เคียงกับอาคารทั่วไป)
จำนวนโรงพยาบาลที่ยังเปิดทำการ 13 จาก 36 แห่ง (ข้อมูล ม.ค. 2024)
จำนวนผู้พลัดถิ่น ประมาณ 1.9 ล้านคน
หลักการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (IHL)

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมสถานพยาบาลถึงได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายระหว่างประเทศ?

เพราะสถานพยาบาลเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นต่อการรักษาชีวิตมนุษย์ ตามอนุสัญญาเจนีวาและกฎหมายว่าด้วยความขัดแย้งทางอาวุธ สถานพยาบาลจึงมีสถานะคุ้มครองพิเศษเพื่อไม่ให้ตกเป็นเป้าหมายของการโจมตีในสงคราม

สถานพยาบาลสามารถสูญเสียการคุ้มครองได้ในกรณีใด?

จะสูญเสียการคุ้มครองก็ต่อเมื่อสถานที่นั้นถูกใช้เพื่อกระทำการที่เป็นอันตรายต่อฝ่ายตรงข้าม แต่ถึงกระนั้น ฝ่ายโจมตีต้องแจ้งเตือนและพยายามอพยพผู้ป่วยและบุคลากรก่อนเริ่มการโจมตี

งานวิจัยจาก Yale ชี้ให้เห็นถึงความผิดปกติอะไร?

งานวิจัยพบว่าไม่มีความแตกต่างระหว่างอัตราการถูกทำลายของอาคารทั่วไปกับสถานพยาบาล ซึ่งหากมีการปฏิบัติตามหลักการแยกแยะ (Distinction) ของ IHL สถานพยาบาลควรจะมีอัตราการถูกโจมตีที่ต่ำกว่าอาคารทั่วไปอย่างเห็นได้ชัด

ผลกระทบที่เกิดขึ้นกับระบบสาธารณสุขในกาซาเป็นอย่างไร?

ระบบสาธารณสุขล่มสลายอย่างหนัก โรงพยาบาลขาดแคลนพื้นที่ ยาระงับปวด และน้ำสะอาด ส่งผลให้อัตราการแพร่ระบาดของโรคพุ่งสูงขึ้นเนื่องจากประชาชนไม่สามารถเข้าถึงการรักษาและปัจจัยพื้นฐานได้