ปฏิบัติการข้อมูลข่าวสารรัสเซีย: การต่อสู้บนโลกดิจิทัลและการขยายอิทธิพลระดับโลก
ในช่วงก่อนการเลือกตั้งปี 2024 รัฐบาลสหรัฐฯ ภายใต้การนำของประธานาธิบดีไบเดน ได้ยกระดับการกวาดล้าง ปฏิบัติการข้อมูลข่าวสาร (Information Operations) ของรัสเซียอย่างเข้มงวด โดยมุ่งเป้าไปที่เครือข่ายสื่อที่สนับสนุนโดยรัฐบาลเครมลิน ซึ่งถูกกล่าวหาว่าใช้เครื่องมือดิจิทัลในการบิดเบือนข้อเท็จจริงและแทรกแซงกระบวนการประชาธิปไตย
หนึ่งในกรณีที่โดดเด่นคือการที่กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ สั่งฟ้องพนักงานสองรายของ RT (Russia Today) ซึ่งเป็นเครือข่ายข่าวที่รัฐบาลรัสเซียหนุนหลัง โดยพบว่า RT เป็นผู้สนับสนุนเงินทุนหลักให้กับ Tenet Media บริษัทที่ผลิตเนื้อหาผ่านอินฟลูเอนเซอร์ฝ่ายขวา เพื่อเผยแพร่ข้อมูลตามทิศทางที่รัสเซียต้องการ แม้ว่าเหล่าอินฟลูเอนเซอร์จะปฏิเสธว่าไม่ทราบถึงความเชื่อมโยงนี้ก็ตาม
การกวาดล้างบนแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย
ยักษ์ใหญ่ด้านเทคโนโลยีอย่าง Meta ได้ประกาศแบน RT และสื่ออื่นๆ ของรัฐบาลรัสเซียออกจากแพลตฟอร์ม ขณะที่ YouTube ได้ลบช่องที่เกี่ยวข้องกับสื่อรัสเซียไปมากกว่า 230 ช่อง การดำเนินการนี้เกิดขึ้นหลังจากกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ประกาศคว่ำบาตรสื่อเหล่านี้ โดยระบุว่า RT ไม่เพียงแต่แพร่กระจาย Disinformation (ข้อมูลบิดเบือน) เกี่ยวกับสงครามในยูเครน แต่ยังสนับสนุนการระดมทุนให้กองทัพรัสเซีย และทำงานใกล้ชิดกับหน่วยข่าวกรองของรัสเซีย
นายแอนโทนี บลิงเคน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ระบุว่า สื่อเหล่านี้มีบทบาทในการบ่อนทำลายประชาธิปไตยในสหรัฐฯ และแทรกแซงกิจการภายในของประเทศต่างๆ ทั่วโลก โดย RT ได้จัดตั้งหน่วยปฏิบัติการทางไซเบอร์ที่เชื่อมโยงกับหน่วยข่าวกรอง ซึ่งผู้บริหารของ RT รับทราบถึงการดำเนินงานนี้เป็นอย่างดี
กลยุทธ์การปรับตัวและการขยายฐานสู่ตลาดโลก
แม้การถูกแบนในสหรัฐฯ จะส่งผลกระทบต่อการเผยแพร่โฆษณาชวนเชื่อในกลุ่มผู้ใช้ภาษาอังกฤษ แต่ผู้เชี่ยวชาญมองว่านี่ไม่ใช่จุดจบของ RT เนื่องจากรัสเซียได้วางรากฐานในภูมิภาคอื่นมานานเกือบสองทศวรรษ โดยเฉพาะใน แอฟริกาและลาตินอเมริกา ซึ่งเป็นตลาดที่ใหญ่ที่สุดนอกเหนือจากรัสเซีย
ในลาตินอเมริกา RT ดำเนินการออกอากาศตลอด 24 ชั่วโมง และเคยมีผู้ชมสูงถึง 18 ล้านคนในปี 2018 นอกจากนี้ยังมีการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานโทรทัศน์แบบดั้งเดิมในเมืองสำคัญ เช่น ฮาวานา, บัวโนสไอเรส, ไคโร, เดลี และแอลเจียร์ พร้อมให้บริการในหลายภาษา เช่น ฝรั่งเศส เยอรมัน และอาหรับ
กลยุทธ์สำคัญของรัสเซียคือการใช้ วาทกรรมต่อต้านอาณานิคม (Anticolonial Narratives) และการต่อต้านตะวันตก ซึ่งเข้าถึงใจผู้คนในประเทศที่เคยได้รับผลกระทบจากจักรวรรดินิยมตะวันตก ทำให้สื่อของรัสเซียกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันในหลายพื้นที่ ซึ่งมีการแข่งขันด้านสื่อน้อยกว่าในสหรัฐฯ
เครือข่ายลับและการใช้ตัวแทนเผยแพร่ข้อมูล
รูบี เบลดโซ จาก Center for Strategic and International Studies ชี้ให้เห็นว่า แม้จะถูกลบออกจากแพลตฟอร์มหลัก แต่ข้อความของรัสเซียยังคงแพร่กระจายผ่านช่องทางลับ เช่น การส่งต่อเนื้อหาให้หนังสือพิมพ์ท้องถิ่น หรือการร่วมมือกับสื่อในภูมิภาค เช่น Telesur ในอเมริกาใต้ หรือ Afrique Média ในแคเมอรูน
นอกจากนี้ รัสเซียยังสร้างเครือข่ายผ่านอินฟลูเอนเซอร์ท้องถิ่น ตัวอย่างเช่น อินนา อะฟิโนเกโนวา อดีตผู้ประกาศข่าว RT ที่ปัจจุบันมีช่อง YouTube อิสระและมีผู้ติดตามกว่า 480,000 คน แม้เธอจะลาออกจาก RT เพราะไม่เห็นด้วยกับสงครามในยูเครน แต่รูปแบบการสร้างตัวตนเช่นนี้ช่วยให้เนื้อหาแนวต่อต้านตะวันตกยังคงไหลเวียนอยู่ได้
ในปัจจุบัน RT ยังคงมีตัวตนบนแพลตฟอร์มอื่นๆ เช่น X (Twitter) ซึ่งมีผู้ติดตามกว่า 3.2 ล้านคน, Rumble และ VK (ทางเลือกของ YouTube ในรัสเซีย) รวมถึง TikTok ที่แม้จะไม่มีบัญชีทางการที่ได้รับการยืนยัน แต่ยังมีบัญชีแฟนคลับที่มียอดผู้ติดตามจำนวนมาก
| หัวข้อ | รายละเอียดการดำเนินงาน / ผลกระทบ |
|---|---|
| เป้าหมายหลัก | บ่อนทำลายประชาธิปไตยสหรัฐฯ และแทรกแซงอธิปไตยของประเทศต่างๆ |
| เครื่องมือที่ใช้ | RT, Sputnik, Tenet Media, และอินฟลูเอนเซอร์ท้องถิ่น |
| มาตรการตอบโต้ | การสั่งฟ้องทางกฎหมาย, การคว่ำบาตรจากรัฐบาลสหรัฐฯ, และการแบนจาก Meta/YouTube |
| พื้นที่ยุทธศาสตร์ | ลาตินอเมริกา และ แอฟริกา (เน้นวาทกรรมต่อต้านตะวันตก) |
| ช่องทางสำรอง | X, Rumble, VK, TikTok และสื่อท้องถิ่นในประเทศพันธมิตร |
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- RT ถูกกล่าวหาว่าใช้ Tenet Media เป็นเครื่องมือในการจ้างอินฟลูเอนเซอร์ฝ่ายขวาเพื่อเผยแพร่ข้อมูลในสหรัฐฯ
- Meta และ YouTube ดำเนินการลบช่องทางสื่อของรัฐบาลรัสเซียเพื่อสกัดกั้นการแพร่กระจายข้อมูลบิดเบือน
- ตลาดหลัก ของ RT ในปัจจุบันย้ายไปอยู่ที่กลุ่มผู้พูดภาษาสเปนในลาตินอเมริกาและประเทศในแอฟริกา
- กลยุทธ์หลัก คือการใช้เนื้อหาที่โจมตีจักรวรรดินิยมตะวันตกเพื่อสร้างความเชื่อมั่นในกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา
- การปรับตัว รัสเซียเปลี่ยนจากการใช้สื่อหลักไปสู่การใช้เครือข่ายสื่อท้องถิ่นและอินฟลูเอนเซอร์รายย่อย
คำถามที่พบบ่อย
RT คืออะไรและมีความเกี่ยวข้องกับรัฐบาลรัสเซียอย่างไร?
RT หรือ Russia Today คือเครือข่ายข่าวที่ได้รับเงินทุนสนับสนุนจากรัฐบาลรัสเซีย โดยทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการเผยแพร่นโยบายและมุมมองของเครมลินสู่สายตาชาวโลก
ทำไม Meta และ YouTube ถึงต้องแบนสื่อของรัสเซีย?
เนื่องจากพบว่าสื่อเหล่านี้ถูกใช้เป็นเครื่องมือในการแพร่กระจายข้อมูลบิดเบือน (Disinformation) โดยเฉพาะเรื่องสงครามในยูเครน และมีการเชื่อมโยงกับหน่วยข่าวกรองรัสเซียเพื่อแทรกแซงการเมืองในต่างประเทศ
การแบนในสหรัฐฯ ส่งผลกระทบต่อ RT มากน้อยเพียงใด?
ส่งผลกระทบอย่างมากในกลุ่มผู้ใช้ภาษาอังกฤษและในสหรัฐฯ แต่แทบไม่มีผลต่อการดำเนินงานในแอฟริกาและลาตินอเมริกา ซึ่ง RT ได้สร้างรากฐานที่แข็งแกร่งไว้ก่อนแล้ว
รัสเซียใช้วิธีใดในการเผยแพร่ข้อมูลเมื่อถูกแบนจากแพลตฟอร์มหลัก?
รัสเซียใช้วิธีการแบบกระจายศูนย์ โดยการส่งเนื้อหาผ่านสื่อท้องถิ่นขนาดเล็กในภูมิภาคต่างๆ และสร้างเครือข่ายอินฟลูเอนเซอร์ที่นำเสนอเนื้อหาในทิศทางเดียวกัน รวมถึงย้ายไปใช้แพลตฟอร์มทางเลือก เช่น Rumble และ VK
วาทกรรมแบบใดที่รัสเซียใช้เพื่อดึงดูดผู้ชมในต่างประเทศ?
รัสเซียมักใช้เนื้อหาที่เน้นการต่อต้านอาณานิคมและการต่อต้านอิทธิพลของตะวันตก โดยนำเสนอว่าสหรัฐฯ เป็นผู้บงการระบบโลกและพยายามแทรกแซงอธิปไตยของประเทศอื่น
