Xiaofeng Wang ศาสตราจารย์ IU ถูก FBI บุกค้นบ้านและถูกไล่ออก ท่ามกลางข้อสงสัยเรื่องทุนวิจัยจากจีน
กลายเป็นประเด็นร้อนในแวดวงวิชาการระดับโลก เมื่อ Xiaofeng Wang ศาสตราจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านความเป็นส่วนตัวของข้อมูล (Data Privacy) แห่งมหาวิทยาลัยอินเดียนา บลูมิงตัน (Indiana University, Bloomington หรือ IU) และภรรยาของเขา ถูก FBI บุกค้นบ้านพักถึงสองแห่ง พร้อมกับการหายไปของข้อมูลประวัติส่วนตัวบนเว็บไซต์ของมหาวิทยาลัยอย่างกะทันหัน
เหตุการณ์นี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่มีรายงานว่าทางมหาวิทยาลัยได้ทำการตรวจสอบ Wang มาเป็นเวลาหลายเดือน เกี่ยวกับข้อสงสัยที่ว่าเขาได้รับทุนวิจัยจากประเทศจีนโดยไม่ได้แจ้งให้ทางสถาบันทราบ ซึ่งถือเป็นเรื่องร้ายแรงในระเบียบการขอทุนวิจัยของรัฐบาลสหรัฐฯ
ปมขัดแย้งเรื่องการเปิดเผยแหล่งทุนวิจัย
จุดเริ่มต้นของปัญหาเกิดขึ้นเมื่อเดือนธันวาคมที่ผ่านมา โดย IU ได้ติดต่อสอบถาม Wang เกี่ยวกับทุนวิจัยในช่วงปี 2017-2018 ในประเทศจีน ซึ่งมีชื่อของเขาเป็นหนึ่งในนักวิจัย ข้อมูลจากเอกสารที่เชื่อว่าเขียนโดยศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัย Purdue ระบุว่า IU กังวลว่า Wang ไม่ได้เปิดเผยข้อมูลทุนดังกล่าวอย่างถูกต้อง ทั้งต่อมหาวิทยาลัยและในใบสมัครขอทุนวิจัยจากรัฐบาลกลางสหรัฐฯ
อย่างไรก็ตาม Alex Tanford ศาสตราจารย์กิตติคุณและประธานสาขา IU ของสมาคมศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยอเมริกัน (AAUP) มองว่าข้อกล่าวหานี้ดูเป็นเรื่องเล็กน้อย โดยระบุว่าเป็นการผิดพลาดในการระบุชื่อหัวหน้าโครงการวิจัย (Principal Investigator) และการลงชื่อผู้ร่วมเขียนบทความไม่ครบถ้วน ซึ่งไม่ควรนำไปสู่การระงับการเข้าถึงห้องทำงานและคอมพิวเตอร์ในขณะที่งานวิจัยยังดำเนินอยู่
ความสัมพันธ์ทางวิชาการกับจีน
จากการตรวจสอบผลงานตีพิมพ์ระหว่างปี 2017-2018 พบว่า Wang ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานชั้นนำมากมาย เช่น National Science Foundation (NSF), National Institutes of Health (NIH), Google และ Samsung รวมถึงมีการร่วมมือกับสถาบันวิศวกรรมสารสนเทศ (IIE) ของสถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์จีน ซึ่งเป็นห้องปฏิบัติการวิจัยด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ที่รัฐบาลสนับสนุน
ในบทความวิจัยเหล่านั้นมีการระบุชัดเจนว่า นักวิจัยจาก IIE ได้รับทุนจาก National Natural Science Foundation of China ในขณะที่ตัว Wang เองได้รับทุนสนับสนุนจากสหรัฐฯ ซึ่งการร่วมมือข้ามประเทศเช่นนี้ถือเป็นเรื่องปกติในวงการวิชาการ และยังไม่มีหลักฐานสาธารณะที่ชี้ว่าการดำเนินการดังกล่าวไม่ถูกต้อง
| ช่วงเวลา/หัวข้อ | รายละเอียดสำคัญ |
|---|---|
| ธันวาคม | IU เริ่มสอบถามเรื่องทุนวิจัยในจีนปี 2017-2018 |
| กุมภาพันธ์ | มหาวิทยาลัยแจ้งว่าจะดำเนินการตรวจสอบเรื่องทุนต่อไป |
| 28 มีนาคม | FBI บุกค้นบ้าน 2 หลัง และ IU ส่งอีเมลแจ้งเลิกจ้างทันที |
| สถานะปัจจุบัน | Wang และภรรยาปลอดภัย ไม่ถูกจับกุม แต่ถูกระงับการทำงาน |
| ข้อโต้แย้ง | การไล่ออกผ่านอีเมลขัดต่อระเบียบมหาวิทยาลัยสำหรับศาสตราจารย์ที่มีตำแหน่งถาวร (Tenured Professor) |
การเลิกจ้างที่ถูกตั้งคำถามถึงความโปร่งใส
ในวันที่ 28 มีนาคม นอกจากการบุกค้นของ FBI แล้ว Wang ยังได้รับอีเมลแจ้งเลิกจ้างจากรองอธิการบดี Rahul Shrivastav โดยในอีเมลระบุว่า Wang ได้ตอบรับตำแหน่งงานที่มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในสิงคโปร์ ซึ่งจะเริ่มงานในวันที่ 1 มิถุนายน 2025
ประเด็นนี้ทำให้เกิดการวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก เนื่องจากตามระเบียบของ IU การไล่ศาสตราจารย์ที่มีตำแหน่งถาวรออกโดยไม่มีเหตุอันควร จะต้องมีการแจ้งล่วงหน้า 10 วัน และต้องผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการตรวจสอบ ซึ่งกรณีของ Wang ไม่ได้ดำเนินการตามขั้นตอนดังกล่าว ทำให้คณาจารย์ในมหาวิทยาลัยเกิดความกังวลว่ามาตรฐานความยุติธรรมในองค์กรกำลังถูกสั่นคลอน
ข้อเท็จจริงสำคัญ
- Xiaofeng Wang เป็นผู้เชี่ยวชาญระดับโลกด้านความปลอดภัยของข้อมูลและไบโอเมตริกซ์ (Biometric Privacy)
- FBI ดำเนินการบุกค้นบ้านในเมือง Carmel และ Bloomington รัฐอินเดียนา ตามคำสั่งศาล
- IU ปฏิเสธที่จะให้รายละเอียดการเลิกจ้าง โดยอ้างว่าต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของ FBI ในการไม่เปิดเผยข้อมูลระหว่างการสอบสวน
- ทนายความ ยืนยันว่าทั้ง Wang และ Nianli Ma (ภรรยา) ปลอดภัยและยังไม่มีการตั้งข้อหาทางอาญา
ความกังวลต่อการฟื้นคืนของ 'China Initiative'
เหตุการณ์นี้ทำให้หลายคนนึกถึง China Initiative ซึ่งเป็นโครงการของกระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ในสมัยรัฐบาลทรัมป์ที่มุ่งปราบปรามการจารกรรมทางเศรษฐกิจและอาชญากรรมไซเบอร์ แต่ถูกวิจารณ์ว่าเป็นการเลือกปฏิบัติและพุ่งเป้าไปที่นักวิจัยเชื้อสายจีนอย่างไม่เป็นธรรม จนถูกยกเลิกไปในปี 2022 โดยรัฐบาลไบเดน
Matthew Green ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัย Johns Hopkins แสดงความกังวลว่า ความลับและการดำเนินการที่รวดเร็วของ IU อาจส่งผลเสียต่อภาพลักษณ์ของสหรัฐฯ ทำให้นักวิจัยและวิศวกรที่มีความสามารถจากจีนลังเลที่จะเข้ามาศึกษาหรือทำงานในอเมริกา ซึ่งอาจนำไปสู่การสูญเสียบุคลากรผู้เชี่ยวชาญในระยะยาว
คำถามที่พบบ่อย
Xiaofeng Wang ถูกจับกุมตัวแล้วหรือไม่?
ปัจจุบันยังไม่มีการจับกุม ทนายความยืนยันว่าทั้งศาสตราจารย์ Wang และภรรยาปลอดภัยดี แม้จะมีการบุกค้นบ้านโดย FBI และมีการออกหมายค้นจากกระทรวงยุติธรรมก็ตาม
สาเหตุหลักที่ทำให้ถูกเลิกจ้างคืออะไร?
เบื้องต้นเกิดจากข้อสงสัยเรื่องการไม่เปิดเผยแหล่งทุนวิจัยจากประเทศจีนในช่วงปี 2017-2018 ให้ทางมหาวิทยาลัยและหน่วยงานให้ทุนของรัฐบาลสหรัฐฯ ทราบอย่างครบถ้วน
การเลิกจ้างครั้งนี้ผิดระเบียบมหาวิทยาลัยอย่างไร?
ตามระเบียบของ IU ศาสตราจารย์ที่มีตำแหน่งถาวร (Tenured Professor) จะไม่สามารถถูกไล่ออกได้ทันทีผ่านอีเมล แต่ต้องมีการแจ้งล่วงหน้า 10 วัน และมีสิทธิ์ขอเข้าสู่กระบวนการพิจารณาโดยคณะกรรมการตรวจสอบ
China Initiative คืออะไรและเกี่ยวข้องกับกรณีนี้อย่างไร?
คือโครงการของรัฐบาลสหรัฐฯ ที่เคยเน้นกวาดล้างการจารกรรมข้อมูลจากจีน ซึ่งถูกวิจารณ์ว่าสร้างบรรยากาศแห่งความระแวงและเลือกปฏิบัติต่อนักวิชาการเชื้อสายจีน กรณีของ Wang จึงถูกมองว่าอาจเป็นรูปแบบการดำเนินงานที่คล้ายคลึงกับโครงการดังกล่าว
