วิกฤตสัญญาณ GPS ถูกรบกวน: ภัยคุกคามรูปแบบใหม่ต่อการบินและการเดินเรือระดับโลก

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โลกกำลังเผชิญกับปัญหาการรบกวนสัญญาณนำทางผ่านดาวเทียมที่ทวีความรุนแรงขึ้นอย่างน่าตกใจ โดยเฉพาะในภูมิภาคทะเลบอลติก ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อความปลอดภัยของเครื่องบินและเรือขนส่งสินค้า เหตุการณ์ที่เด่นชัดเกิดขึ้นในช่วงวันคริสต์มาสที่ผ่านมา เมื่อยานพาหนะในพื้นที่สวีเดนตอนใต้และโปแลนด์สูญเสียการเชื่อมต่อสัญญาณอย่างกะทันหัน และลุกลามไปยังเยอรมนี ฟินแลนด์ เอสโตเนีย ลัตเวีย และลิทัวเนีย

สถานการณ์นี้รุนแรงถึงขั้นที่สายการบิน Finnair ต้องยกเลิกเที่ยวบินไปยังเมืองตาร์ตู ประเทศเอสโตเนีย เป็นเวลาหนึ่งเดือน หลังจากเครื่องบินสองลำต้องยกเลิกการลงจอดและบินวนกลับเนื่องจากสัญญาณ GPS ถูกรบกวน ซึ่งสร้างความกังวลให้กับผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยและการบินทั่วโลก

ทำความรู้จักกับ Jamming และ Spoofing: กลไกการโจมตีระบบนำทาง

การโจมตีระบบ GNSS (Global Navigation Satellite System) หรือระบบดาวเทียมนำทางระดับโลก ซึ่งครอบคลุมทั้ง GPS ของสหรัฐฯ รวมถึงระบบของยุโรป จีน และรัสเซีย สามารถแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบหลัก ดังนี้:

• GPS Jamming (การรบกวนสัญญาณ): คือการส่งสัญญาณวิทยุที่มีกำลังแรงกว่าเพื่อกลบสัญญาณจริงจากดาวเทียม ทำให้เครื่องรับสัญญาณไม่สามารถใช้งานได้ หรือทำให้ระบบนำทาง "ออฟไลน์" ไปโดยสิ้นเชิง
• GPS Spoofing (การปลอมแปลงสัญญาณ): เป็นวิธีการที่ซับซ้อนกว่า โดยการส่งสัญญาณปลอมเพื่อหลอกให้เครื่องรับเข้าใจว่าตนเองอยู่ในตำแหน่งอื่น เช่น การทำให้เรือที่ลอยลำอยู่ในทะเล ปรากฏบนแผนที่ว่ากำลังจอดอยู่ในสนามบินกลางทวีป

ข้อมูลจาก GPSJam ระบุว่าระหว่างเดือนสิงหาคม 2023 ถึงมีนาคมปีนี้ มีเครื่องบินกว่า 46,000 ลำในแถบบอลติกที่พบสัญญาณ Jamming ขณะที่ Benoit Figuet นักวิชาการจาก Zurich University of Applied Sciences พบเหตุการณ์ Spoofing เพิ่มขึ้นอีกกว่า 44,000 ครั้งตั้งแต่ต้นปี

ผลกระทบต่อความปลอดภัยและการขนส่งระดับโลก

แม้ว่าในปัจจุบันการรบกวนสัญญาณจะส่งผลกระทบหลักกับเครื่องบินที่บินในระดับสูงและเรือในน่านน้ำเปิด แต่ความเสี่ยงที่ตามมานั้นมหาศาล นักบินหลายรายรายงานว่าการสูญเสียสัญญาณ GNSS นำไปสู่การแจ้งเตือน Terrain Warning (การเตือนว่าเครื่องบินอยู่ใกล้พื้นดิน) ที่ผิดพลาด ทำให้ต้องดึงเครื่องขึ้นอย่างกะทันหัน ซึ่งเพิ่มภาระงานให้กับทั้งนักบินและเจ้าหน้าที่ควบคุมการจราจรทางอากาศ

นอกจากนี้ Jimmie Adamsson จากกองทัพเรือสวีเดน มองว่านี่อาจเป็นส่วนหนึ่งของ Hybrid Warfare หรือสงครามไฮบริดที่มุ่งสร้างความไม่แน่นอนและความวุ่นวาย ซึ่งหากเกิดอุบัติเหตุร้ายแรง อาจนำไปสู่ภัยพิบัติทางสิ่งแวดล้อม หรือทำให้การค้าโลกหยุดชะงักหากบริษัทขนส่งตัดสินใจหลีกเลี่ยงเส้นทางในพื้นที่เสี่ยง

สรุปสถิติและผลกระทบของการรบกวนสัญญาณ GPS

ประเภทการโจมตี	ลักษณะการทำงาน	ผลกระทบที่เกิดขึ้น	พื้นที่ที่พบการระบาดสูง
Jamming	ส่งสัญญาณรบกวนเพื่อกลบสัญญาณจริง	ระบบนำทางใช้งานไม่ได้ (Offline)	ทะเลบอลติก, ยูเครน, ตะวันออกกลาง
Spoofing	ส่งสัญญาณปลอมเพื่อหลอกตำแหน่ง	ตำแหน่งบนแผนที่คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง	เมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก, รัสเซีย

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ต้นตอของปัญหา: นักวิจัย Open Source และรัฐมนตรีต่างประเทศในกลุ่มบอลติกชี้เป้าว่าสัญญาณรบกวนส่วนใหญ่มาจากพื้นที่ของรัสเซีย เช่น คาลินินกราด
• ความแพร่หลาย: พบเหตุการณ์เครื่องบินกว่า 15,000 ลำถูก Spoof ตำแหน่งให้ไปอยู่ที่สนามบินเบรุต และอีกกว่า 10,000 ลำถูกหลอกว่าอยู่ที่สนามบินไคโร
• ความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่: ระบบ GNSS ไม่ได้ใช้แค่การนำทาง แต่ยังใช้ในการ Time Synchronization (การประสานเวลา) ของโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ เช่น โครงข่ายไฟฟ้า, ศูนย์ข้อมูล (Data Center), ระบบควบคุมรถไฟ และเครือข่าย 5G
• กฎหมายระหว่างประเทศ: การรบกวนสัญญาณวิทยุถือเป็นการกระทำที่ผิดกฎระเบียบของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU)

คำถามที่พบบ่อย

การรบกวนสัญญาณ GPS ส่งผลกระทบต่อสมาร์ทโฟนทั่วไปหรือไม่?

ในปัจจุบัน การโจมตีส่วนใหญ่ส่งผลกระทบต่อเครื่องบินที่บินในระดับสูงและเรือเดินสมุทรเป็นหลัก ยังไม่ส่งผลกระทบในวงกว้างต่อโทรศัพท์มือถือส่วนบุคคล

เครื่องบินสามารถบินได้อย่างปลอดภัยหรือไม่หากไม่มี GPS?

เครื่องบินยังคงสามารถบินได้อย่างปลอดภัยโดยไม่ใช้ GNSS แต่จะทำให้ภาระงานของนักบินและเจ้าหน้าที่ควบคุมการจราจรทางอากาศเพิ่มขึ้นอย่างมาก และอาจเกิดการแจ้งเตือนระบบความปลอดภัยที่ผิดพลาดได้

ทำไมการรบกวนสัญญาณถึงเพิ่มขึ้นในปัจจุบัน?

ส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับสงครามอิเล็กทรอนิกส์ในพื้นที่ขัดแย้ง เช่น ยูเครนและกาซา เพื่อจำกัดการทำงานของโดรน นอกจากนี้ เทคโนโลยีการ Jamming และ Spoofing ในปัจจุบันมีราคาถูกลงและเข้าถึงได้ง่ายขึ้น

นอกจากเครื่องบินและเรือแล้ว มีอะไรที่เสี่ยงต่อการถูกโจมตีอีกบ้าง?

โครงสร้างพื้นฐานที่ต้องพึ่งพาการระบุเวลาที่แม่นยำจากดาวเทียมมีความเสี่ยงสูง เช่น ระบบจ่ายไฟฟ้า, บริการทางการเงิน, ระบบควบคุมรถไฟอัตโนมัติ และเครือข่ายการสื่อสาร 5G